al. J. Ch. Szucha 16/18
00-582 Warszawa
tel: (+48 22) 299 60 70
office@hrp.pl
  • Blog



Podrobione farmaceutyki- uwarunkowania, skala problemu i aktualna sytuacja

Raport OECD i EUIPO dotyczący handlu podrobionymi produktami farmaceutycznymi[1]

Nielegalny obrót podrobionymi towarami to problem na skalę światową w wielu sektorach gospodarki. O ile problem ten w przypadku np. rynku modowego oznacza „jedynie” obniżenie sprzedaży i zysków zainteresowanych firm oraz negatywne skutki dla światowego obrotu gospodarczego w ogóle, o tyle proceder związany z podrabianiem produktów farmaceutycznych może wiązać się z poważnym zagrożeniem dla życia i zdrowia konsumentów. Podrabianie produktów farmaceutycznych jest kuszącą perspektywą dla fałszerzy ze względu na wysokie zyski,  niską wykrywalność i niewielkie ryzyko ścigania tego typu przestępstw oraz fakt, że ze względu na niską świadomość społeczną dotyczącą tego procederu łatwo jest oszukać konsumentów. Szacuje się, że międzynarodowy handel podrobionymi farmaceutykami osiągnął w 2016 r.  wartość 4,4 miliarda dolarów (USD) narażając w ten sposób zdrowie i bezpieczeństwo publiczne, ze względu na skład podrobionych produktów, który nie ma odpowiedniej formuły i często zawiera niebezpieczne składniki.

Zgodnie z najnowszym raportem wydanym w marcu tego roku przez OECD wraz z EUIPO, obszarami gospodarczymi, z których najczęściej pochodzą nieoryginalne lekarstwa są Chiny, Hongkong, Singapur i Indie. W Chinach i Indiach najczęściej wytwarza się podrobione produkty, natomiast Zjednoczone Emiraty Arabskie, Singapur i Hongkong to gospodarki tranzytowe. Istotne punkty tranzytowe to również Jemen i Iran. Z tych lokalizacji podrobione produkty mogą być wysyłane do dowolnych miejsc na świecie, jednak wydaje się, że Afryka, Stany Zjednoczone i Europa to główne cele.

Omawiany problem wciąż rośnie. W 2013 r. udział obrotu podrobionymi lekami wynosił 2,5 % światowego handlu, natomiast w 2016 wzrósł do 3,3%. Niewątpliwie zjawisko globalizacji daje przestępczości zorganizowanej nowe możliwości i sposobność na rozwijanie nielegalnego handlu. Często obrót „podróbkami” odbywa się za pośrednictwem stron internetowych, niebędących oficjalnie aptekami, jednak podrobione produkty mogą także przenikać do oficjalnych dróg dystrybucji, a ostatecznie do faktycznych aptek i szpitali. Im dłuższy łańcuch dostaw, tym większa szansa na podmianę towaru.

Jakie skutki niesie za sobą proceder podrabiania farmaceutyków na szeroką skalę?

Wpływ podrabiania lekarstw jest odczuwalny wielopoziomowo:

  • Po pierwsze powoduje uszczerbek na zdrowiu poszczególnych jednostek i często jest przyczyną, dla której nie leczy się danych przypadków adekwatnie do przebiegu choroby. Szacuje się, że od 72 000 do 169 000 dzieci umiera na zapalenie płuc każdego roku po otrzymaniu podrobionych leków, a fałszywe leki przeciwmalaryczne mogą być przyczyną dodatkowych 116 000 zgonów.
  • Podrabianie farmaceutyków powoduje też zmniejszenie sprzedaży i szkodę dla renomy i reputacji producentów oryginalnych produktów. Handel podróbkami najbardziej dotyka firmy zarejestrowane w Stanach Zjednoczonych, ale też w innych państwach, takich jak Szwajcaria, Niemcy i Francja.
  • Skutkiem jest również utracony przychód budżetowy. Szacuje się, że państwa UE mogą ponosić straty na poziomie nawet 1,7 mld euro.
  • Państwa ponoszą również dodatkowe koszty związane z leczeniem pacjentów, których zdrowie zostało narażone z powodu przyjęcia podrobionych produktów farmaceutycznych.
  • Omawiany proceder wiąże się również z dodatkowym zanieczyszczeniem środowiska, ze względu na niekontrolowaną działalność przestępczą związaną z potencjalnie toksycznymi chemikaliami.
  • Handel podrobionymi farmaceutykami wiąże się również ze wzrostem przestępczości zorganizowanej, co z kolei powoduje zmniejszenie liczby miejsc pracy. W Unii Europejskiej szacuje się utratę miejsc pracy na 80 000 w sektorze farmaceutycznym.

Przemysł farmaceutyczny a prawo własności intelektualnej

Rynek produktów farmaceutycznych charakteryzuje się wysokim nagromadzeniem praw własności intelektualnej. Ochrona, jaką zapewnia prawo własności przemysłowej, jest kluczowa w przypadku rozwoju badań i powstawania nowych leków. Głównymi funkcjonującymi prawami wyłącznymi w tym sektorze są znaki towarowe oraz patenty. Branża ta jest wyjątkowo zainteresowana ochroną, jaką może zapewnić prawo własności przemysłowej ze względu na fakt, że inwestycja w rozwój naukowy związany z powstawaniem nowych produktów jest niezwykle kosztowna. Warto też zwrócić uwagę, że okres powstawania nowych leków jest długi- może wynosić od 10 do 15 lat.  Dlatego też niezbędne jest zapewnienie czasowej ochrony, jaką jest m.in. patent w celu zabezpieczenia zysków będących zwrotem inwestycji. Bez tego lekarstwa powstawałyby dłużej, byłyby mniej efektywne i byłoby ich znacznie mniej, a w najgorszym wypadku (w przypadku najcięższych chorób), nie powstawałyby w ogóle, gdyż żadnego podmiotu nie byłoby stać na badania nad nimi i ich produkcję. Oczywistym jest, że fałszerze nie ponoszą kosztów związanych z innowacyjnymi badaniami oraz ponoszą znacznie mniejsze koszty produkcji ze względu na brak procedur bezpieczeństwa i tańsze, często niebezpieczne składy. Dlatego tak ważne jest, aby pracować nad jak najskuteczniejszą ochroną praw własności intelektualnej, w tym nad wykrywalnością i odpowiednimi procedurami przeciwdziałającymi fałszerstwom.

Podrobione wyroby farmaceutyczne- na co uważać?

Również Polska nie jest wyjątkiem w kontekście handlu podrobionymi farmaceutykami. Na naszym rodzimym rynku handel nieoryginalnymi lekami rozwija się i ma się świetnie. Zgodnie z danymi podanymi przez Głównego Inspektora Farmaceutycznego, obrót podrobionymi lekarstwami najczęściej odbywa się za pośrednictwem Internetu na stronach administrowanych przez podmioty, które nie posiadają odpowiednich zezwoleń na prowadzenie apteki. Kupując lekarstwa online należy więc zadbać o to, aby korzystać z bezpiecznych i zweryfikowanych źródeł. Korzystając z apteki internetowej zwróćmy uwagę na to, czy jest ona wpisana do rejestru medycznego aptek. Aby to zrobić, będąc na danej stronie, która oferuje lekarstwa z wysyłką (a nie np. za pośrednictwem stacjonarnej apteki), upewnijmy się, że widnieje na niej symbol białego krzyża na zielonym tle, który odeśle nas do odpowiedniego wpisu w rejestrze. Zwracajmy też uwagę na wyjątkowo niskie ceny lekarstw i nie korzystajmy ze sprzedaży oferowanej na forach czy też za pośrednictwem mediów społecznościowych. Na nielegalny obrót można się również natknąć w lokalach usługowych, takich jak siłownie czy gabinety masażu. Należy również uważać na punkty handlowe, takie jak sex shopy, sklepy oferujące odżywki dla sportowców oraz leki oferowane na bazarach czy targowiskach.

Warto także pamiętać, że leki są niebezpieczne same w sobie – dlatego też ich sprzedaż i stosowanie jest ściśle regulowane. Podróbki są jednak jeszcze bardziej niebezpieczne dla zdrowia z uwagi na braku jakiejkolwiek kontroli składu i jakości. Czasami skład jest zwykłą trucizną albo nie zawiera nic. Taki nabywca leku wprowadzany jest w błąd co do składu farmaceutyku, a tym samym narażony na jego niewłaściwe zastosowanie i wynikające stąd negatywne konsekwencje zdrowotne.

Autorzy: r. pr. Eryk Rheims, r. pr. Adrian Nosal, Magdalena Petrow-Ganew

[1] OECD/EUIPO (2020), Trade in Counterfeit Pharmaceutical Products, Illicit Trade, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/a7c7e054-en.

Magdalena Petrow-Ganew
prawnik
Jej głównymi zainteresowaniami jest prawo własności intelektualnej w szczególności prawo własności przemysłowej oraz nowe technologie. Do jej specjalizacji należy również wspólnotowe prawo konkuren...

Intellectual property
and media law professionals.

al. J. Ch. Szucha 16/18
00-582 Warszawa

tel: (+48) 22 299 60 70
tel: (+48) 579 066 338
This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Copyright © 2020 - Hasik Rheims & Partners