al. J. Ch. Szucha 16/18
00-582 Warszawa
tel: (+48 22) 299 60 70
office@hrp.pl
  • Blog



Odszkodowanie za naruszenie praw autorskich w postępowaniu karnym

W znowelizowanym w 2015 roku kodeksie karnym usunięto obowiązek naprawienia szkody i nawiązkę z listy środków karnych i przeniesiono je do rozdziału V a zatytułowanego „przepadek i środki kompensacyjne”. Ustawodawca podkreślił tym samym ich rolę odszkodowawczą i czysto cywilistyczny charakter. Powyższa zmiana ma doniosłe znaczenie praktyczne, choćby w kontekście oderwania obowiązku naprawienia szkody od dyrektyw wymiaru kary.

 Z uzasadnienia projektu nowelizacji wynika, że „proponowana zmiana art. 46 k.k. zmierza do ułatwienia uzyskania przez pokrzywdzonego pełnego zaspokojenia roszczeń cywilnoprawnych wynikających z popełnionego przestępstwa. Celem jest orzekanie w ramach procesu karnego na podstawie przepisów prawa cywilnego, poza możliwością zasądzenia renty, obowiązku naprawienia w całości lub w części wyrządzonej przestępstwem szkody”. [1]

Dwukrotność stosownego wynagrodzenia a naprawienie szkody

W świetle powyższych zmian pojawia się pytanie, czy w postępowaniu karnym dopuszczalne jest orzeczenie na rzecz pokrzywdzonego obowiązku naprawienia szkody w oparciu o treść art. 79 ust. 1 pkt 3b PrAut, wprowadzającego możliwość żądania sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej dwukrotności stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu.

W doktrynie w oparciu o poprzedni stan prawny wskazywano, że „za niedopuszczalne należy (…) uznać dochodzenie na drodze procesu karnego naprawienia szkody w oparciu o treść art. 79 ust. 1 pkt 3b ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wśród przedstawicieli doktryny istnieje zgoda co do tego, że przywołana norma jest przykładem wprowadzenia przez ustawodawcę „kary cywilnej”; odpowiedzialność ta ma charakter obiektywny, niezależny od winy. Przywołany charakter sui generis sankcji cywilnej jest nie do pogodzenia z zasadą winy (art. 1 § 3 k.k.) i indywidualizacji kary (art. 21 § 1 k.k.), które stanowią fundament prawa karnego. Z tych względów zakres zastosowania przywołanego przepisu nie wykracza poza obszar postępowania cywilnego”. [2]

Brak przeszkód do zastosowania dwukrotności należnego wynagrodzenia w postępowaniu karnym po 2015 roku

Jak się wydaje, powyższe stanowisko straciło na aktualności wobec nowelizacji kodeksu karnego z 2015 roku. Obecnie zarówno zasada winy, jak i indywidualizacji kary (środków karnych), nie stoją na przeszkodzie orzeczeniu odszkodowania wynikającego z art. 79 ust. 1 pkt 3b PrAur, skoro nie jest ono już środkiem karnym, ale kompensacyjnym. Ograniczenie zastosowania odszkodowania z 79 ust. 1 pkt 3b PrAut wyłącznie do spraw rozpoznawanych w procesie cywilnym nie znajduje obecnie przekonującego uzasadnienia. Powyższego nie zmienia brzmienie art. 46§3 k.k., który dopuszcza dochodzenie dodatkowych roszczeń w postępowaniu cywilnym. Jak się wydaje przepis ten nie wyłącza a limine możliwości dochodzenia pełnego odszkodowania opartego o art. 79 ust. 1 pkt 3b PrAut w toku postępowania karnego, a jedynie przyznaje uprawnionemu dodatkowe narzędzie o charakterze gwarancyjnym. Można wyobrazić sobie jego zastosowanie np. w razie uznania przez sąd karny, że prowadzenie dalszego postępowania dowodowego w zakresie szkody stoi na przeszkodzie wydaniu rozstrzygnięcia w rozsądnym terminie.

Pogląd uniemożliwiający zastosowanie odszkodowania z 79 ust. 1 pkt 3b PrAut w ramach art. 46 k.k. sprowadzałby się do konstatacji, że podmiot, którego prawa autorskie naruszono, byłby każdorazowo zmuszony do wszczęcia dodatkowego postępowania cywilnego celem otrzymania drugiej części odszkodowania. Skoro dopuszczalność dochodzenia odszkodowania w wysokości dwukrotności wynagrodzenia, o którym mowa w art. 79 ust. 1 pkt 3b, została uznana za zgodną z Konstytucją (wyrok TK z 5 listopada 2019 r. P 14/19), a nadto z prawem UE (wyrok TSUE z 5 stycznia 2017 r. w sprawie C-367/15), należy opowiedzieć się za możliwością jej stosowania również w postępowaniu karnym.

Autorzy: r.pr. Adrian Nosal, r.pr. Eryk Rheims

[1] Uzasadnienie druku sejmowego 2393 Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw

[2] Damian Krakowiak, Naprawienie szkody wyrządzonej przestępstwami określonymi w prawie autorskim, Prokuratura i Prawo 6/2014

Adrian Nosal
radca prawny
Specjalizuje się w prowadzeniu sporów cywilnych oraz karnych. Posiada wieloletnie doświadczenie zawodowe, szczególnie w zakresie dochodzenia roszczeń o zapłatę.

Intellectual property
and media law professionals.

al. J. Ch. Szucha 16/18
00-582 Warszawa

tel: (+48) 22 299 60 70
tel: (+48) 579 066 338
This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Copyright © 2020 - Hasik Rheims & Partners