al. J. Ch. Szucha 16/18
00-582 Warszawa
tel: (+48 22) 299 60 70
office@hrp.pl
  • Blog


Ostatnie wpisy


Jak udowodnić przed sądem miejsce pobytu pozwanego? Zmiany wprowadzone nowelizacją k.p.c.

Co się zmieniło?

Na mocy ustawy z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1469) wprowadzono istotne zmiany w procedurze doręczenia pozwu. Celem nowej regulacji jest ukrócenie praktyki prowadzenia sporów zaocznych w sytuacji, kiedy pozwany, formalnie prawidłowo zawiadomiony po dwukrotnej awizacji, nie wiedział nawet o toczącym się procesie. Duża mobilność obywateli i brak rejestru adresów do doręczeń dla osób fizycznych mogą skutecznie utrudnić powodowi ustalenie miejsca przebywania pozwanego. Znowelizowana procedura, jakkolwiek eliminuje patologiczne quasi-procesy bez udziału pozwanego, otwiera zarazem furtkę do skutecznego przedłużania postępowania.

 W sytuacji, w której komornik nie zdoła doręczyć skutecznie pisma i nie ustali miejsca pobytu pozwanego (dysponując ograniczonymi możliwościami i nie będąc detektywem), powodowi pozostaje wskazanie aktualnego adresu pozwanego lub dowodu, że pozwany przebywa pod adresem wskazanym w pozwie. Co istotne, jeśli powód nie wskaże nowego adresu pozwanego lub dowodu przebywania pozwanego pod danym adresem, postępowanie zostanie zawieszone, a po 3 miesiącach umorzone, skutkując np. brakiem przerwania biegu przedawnienia. Innymi słowy, od wskazania przez powoda dowodu przebywania pozwanego pod adresem podanym w pozwie w niektórych przypadkach zależeć mogą losy całego postępowania.

Katalog dopuszczalnych dowodów  – trzy różne opinie

Sprawa ma doniosłe znaczenie praktyczne. W sytuacji, w której powód nie może liczyć na współpracę osób trzecich (np. uzyskanie pisemnego oświadczenia osób posiadających wiedzę o miejscu pobytu pozwanego), pozostaje mu złożenie wniosku o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków. Na mocy art. 261 § 1 k.p.c. będą oni zobowiązani do złożenia zeznań przed sądem niezależnie od własnej woli.

Trudno jeszcze mówić o wykształconej praktyce w tym zakresie, ale o ile dopuszczalność przeprowadzenia dowodu z dokumentów czy innych środków dowodowych (np. wydruków) nie budzi wątpliwości, o tyle dopuszczenie osobowych źródeł dowodowych jest sporne.

Zgodnie z pierwszym stanowiskiem wyrażanym przez komentatorów, możliwość dowodzenia doręczenia za pomocą dowodów osobowych, np. zeznań świadków, będzie w praktyce wyłączona. Przeprowadzenie takich dowodów powinno być poprzedzone skutecznym doręczeniem odpisu pozwu (wniosku), co w tej sytuacji nie mogło mieć miejsca[1].

Drugie stanowisko sprowadza się do uznania, że  przepis art. 1391 § 2 k.p.c. dotyczy przede wszystkim dowodu z dokumentu, ale wobec braku ograniczeń nie można wykluczyć możliwości skorzystania z innych środków dowodowych (np. zeznań świadków albo nawet zeznań powoda). W praktyce przesłuchanie świadków lub powoda byłoby zatem dopuszczalne [2].

Istnieje jednak jeszcze inny, kompromisowy pogląd, zgodnie z którym ustawodawca nie ograniczył wprost katalogu dopuszczalnych w tym przypadku dowodów, jednak z uwagi na stan sprawy możliwość przeprowadzenia niektórych dowodów (w tym ustnego przesłuchania świadków) będzie ograniczona. Skoro nie było dotychczas możliwe zawiadomienie pozwanego o toczącym się postępowaniu, nie będzie również dopuszczalne przeprowadzenie rozprawy lub posiedzenia jawnego w celu przesłuchania świadków, ponieważ pozwany z zasady powinien być o takich czynnościach procesowych powiadomiony[3].

Autor powyższego opracowania upatruje rozwiązania tego problemu w zastosowaniu art. 2711 k.p.c., tj. proponuje złożenie przez świadka na żądanie sądu w określonym terminie zeznań na piśmie. Podobnie, swoje wyjaśnienia na piśmie mógłby złożyć powód, powołując się na art. 2261 k.p.c. Sąd natomiast mógłby dopuścić dowód z pisemnych zeznań świadka albo pisemnych wyjaśnień powoda na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 148 § 3 k.p.c.

 Które stanowisko przekonuje?

W mojej opinii pierwsze stanowisko ograniczające katalog dopuszczalnych dowodów nie znajduje uzasadnienia. Jeśli przeprowadzenie dowodów powinno być poprzedzone skutecznym doręczeniem odpisu pozwu, to na jakiej podstawie sąd miałby przeprowadzić również pozostałe dowody, np. z dokumentów? Z istoty postępowania prowadzonego na podstawie art. 1391 § 2 k.p.c. wynika właśnie brak wiedzy sądu co do skutecznego doręczenia pozwu. Okoliczność ta ma być bowiem dopiero ustalona w wyniku przeprowadzenia dowodu.

Należy więc przyjąć, że postępowanie dowodowe prowadzone po wskazaniu przez powoda dowodu w trybie art. 1391 § 2 k.p.c., ma charakter wpadkowy i odrębny od „ogólnego” postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie faktów mających istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Przeprowadzenie dowodu zaoferowanego przez powoda służy wyłącznie ustaleniu, czy pozwany przebywa w określonym miejscu i czy mógł odebrać pozew. Jest oczywistym, że nie bierze on udziału w takim postępowaniu, ponieważ jego uczestnictwo znosiłoby w ogóle konieczność prowadzenia takiego postępowania.

W samym przeprowadzeniu dowodu z zeznań świadka z pominięciem zawiadomienia pozwanego nie sposób zresztą dopatrzyć się naruszenia praw strony. Postępowanie dowodowe prowadzone bez udziału pozwanego nie dotyczy bowiem w żaden sposób meritum sprawy i nie prowadzi do zaburzenia równości stron.

Spostrzeżenie to nie rozwiązuje niestety problemu konieczności zawiadomienia pozwanego o rozprawie. Wymaganie takie wynika z art. 149 § 2 k.p.c., który to przepis nie przewiduje wyjątków. W obowiązującym stanie prawnym należy zatem podzielić trzeci z prezentowanych wyżej poglądów. Choć żadnego z dowodów nie można uznać za niedopuszczalny w świetle art. 1391 § 2 k.p.c., to w praktyce konieczność zawiadomienia pozwanego o rozprawie wyłącza możliwość ustnego przesłuchania powoda i świadków na okoliczność miejsca pobytu pozwanego.

Postulaty de lege ferenda

Jak się wydaje, konieczność rezygnacji przez sąd z podstawowego trybu przesłuchania powoda czy świadka na rzecz formy pisemnej nie była zamierzonym działaniem ustawodawcy i stanowi wynik niedopatrzenia. Przy wypowiedziach pisemnych trudno ocenić zdolność zeznającego do postrzegania czy komunikowania spostrzeżeń, nie ma też możliwości przeprowadzenia konfrontacji świadków w przypadku sprzecznych zeznań. Zeznania pisemne pozbawione są waloru spontaniczności i pozwalają świadkowi w określony sposób ukierunkować je na korzyść jednej ze stron. Może to wpływać w istotny sposób na treść ustaleń poczynionych przez sąd.

Uważam zatem, że konieczna jest nowelizacja art. 1391 k.p.c. oraz art. 149 § 2 k.p.c. i wyraźne dopuszczenie dowodów z przesłuchania świadków lub powoda, w tym możliwości przeprowadzenia ich na rozprawie.

 

 

[1] Komentarz do art. 1391 KPC T. I pod red. Szanciło 2019, wyd. 1/Markiewicz

[2] Komentarz do art. 1391 KPC pod red. Gołaczyński/Szostek 2019, wyd. 1

[3] Doręczenie pozwanemu pierwszego pisma procesowego wywołującego potrzebę obrony na podstawie art. 139[1] KPC, Monitor Prawa Handlowego 2019, nr 3

Adrian Nosal
radca prawny
Specjalizuje się w prowadzeniu sporów cywilnych oraz karnych. Posiada wieloletnie doświadczenie zawodowe, szczególnie w zakresie dochodzenia roszczeń o zapłatę.

Intellectual property
and media law professionals.

al. J. Ch. Szucha 16/18
00-582 Warszawa

tel: (+48) 22 299 60 70
tel: (+48) 579 066 338
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Copyright © 2020 - Hasik Rheims & Partners